Vai trò và các phần nội dung chính của Thuyết minh BCTC
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (mẫu số B09-DN), Bản thuyết minh BCTC bao gồm 8 phần thông tin trọng yếu:
- Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp: Hình thức sở hữu vốn, lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề hoạt động chính, chu kỳ sản xuất kinh doanh thông thường.
- Kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ sử dụng: Ngày bắt đầu và kết thúc năm tài chính, đơn vị tiền tệ ghi sổ (VND).
- Chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng: Tuyên bố về việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán Việt Nam và thông tư chế độ kế toán được chọn.
- Các chính sách kế toán áp dụng:
- Nguyên tắc ghi nhận tiền và tương đương tiền.
- Nguyên tắc ghi nhận và phương pháp tính giá xuất kho hàng tồn kho.
- Nguyên tắc ghi nhận và phương pháp trích khấu hao TSCĐ.
- Nguyên tắc ghi nhận và vốn hóa chi phí đi vay.
- Nguyên tắc ghi nhận doanh thu và thu nhập khác.
- Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Bảng cân đối kế toán: Chi tiết tiền, đầu tư tài chính, phải thu khách hàng lớn, hàng tồn kho, biến động tăng giảm TSCĐ hữu hình/vô hình, nợ vay ngân hàng, biến động vốn chủ sở hữu.
- Thông tin bổ sung cho Báo cáo kết quả kinh doanh: Chi tiết doanh thu theo bộ phận, chi phí sản xuất theo yếu tố (nguyên liệu, nhân công, khấu hao, dịch vụ mua ngoài).
- Giao dịch với các bên liên kết: Danh sách các bên liên kết, các nghiệp vụ mua bán, cho vay, mượn tài sản và số dư công nợ liên kết tại ngày cuối năm.
- Các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm: Những biến động lớn về tài sản hoặc chính sách xảy ra từ ngày 01/01 đến trước ngày phát hành BCTC.
Danh mục tài liệu kế toán cần chuẩn bị trước khi lập
- Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp mới nhất.
- Bảng tổng hợp kiểm kê TSCĐ và Bảng tính khấu hao tài sản cố định cả năm.
- Sổ chi tiết công nợ phải thu, phải trả và biên bản đối chiếu có số dư lớn.
- Bảng phân bổ chi phí trả trước (TK 242).
- Danh sách và hợp đồng với các bên liên kết (công ty mẹ, công ty con, thành viên ban giám đốc, cổ đông sáng lập).
Ví dụ thuyết minh biến động vốn chủ sở hữu
Trong năm 2026, Công ty S có các sự kiện vốn:
- Vốn điều lệ đầu năm: 2.000.000.000 đồng.
- Ngày 15/06/2026, các cổ đông góp thêm vốn bằng tiền mặt: 1.000.000.000 đồng.
- Lợi nhuận sau thuế năm 2026 đạt: 600.000.000 đồng.
- Trích quỹ đầu tư phát triển 10%: 60.000.000 đồng; chia cổ tức cho cổ đông: 200.000.000 đồng.
Tại Bảng thuyết minh biến động vốn chủ sở hữu (Mục VII), kế toán lập bảng ma trận thể hiện chi tiết từng dòng tăng/giảm theo từng cột: Vốn đầu tư của chủ sở hữu, Quỹ đầu tư phát triển, và Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, giúp người đọc nắm bắt chính xác dòng chảy vốn chủ sở hữu trong năm.
Checklist kiểm tra tính chính xác của Thuyết minh BCTC
- Kiểm tra từng số liệu chi tiết trong thuyết minh phải khớp 100% với số tổng hợp trên Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả kinh doanh.
- Thuyết minh đầy đủ các trường hợp thay đổi phương pháp kế toán hoặc ước tính kế toán (nếu có).
- Kê khai đầy đủ các giao dịch với bên liên kết để tránh bị phạt về chuyển giá và giao dịch liên kết.
Đọc thêm chuẩn bị báo cáo tài chính năm: checklist số liệu và hồ sơ hoặc liên hệ dịch vụ kế toán Thuế Toàn Cầu.