Nguyên tắc áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế
Theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp:
- Khi mua bán hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ:
- Ghi nhận doanh thu (xuất khẩu): Áp dụng tỷ giá mua vào của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán tại thời điểm giao dịch.
- Ghi nhận tài sản, chi phí (nhập khẩu): Áp dụng tỷ giá bán ra của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp dự kiến giao dịch tại thời điểm mua.
- Khi phát sinh thu tiền hoặc trả nợ:
- Thu tiền từ khách hàng (tăng TK 1122): Áp dụng tỷ giá mua vào thực tế của ngân hàng tại ngày tiền về.
- Chi tiền thanh toán cho nhà cung cấp (giảm TK 1122): Áp dụng tỷ giá ghi sổ bình quân gia quyền di động của tài khoản ngoại tệ.
- Chênh lệch giữa tỷ giá ghi sổ và tỷ giá thanh toán được hạch toán ngay vào Doanh thu tài chính (TK 515) nếu có lãi, hoặc Chi phí tài chính (TK 635) nếu bị lỗ.
Đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối năm tài chính (TK 413)
Tại thời điểm khóa sổ lập Báo cáo tài chính năm (thường là ngày 31/12), doanh nghiệp bắt buộc phải đánh giá lại toàn bộ các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá thực tế cuối kỳ:
- Các khoản tiền gửi ngân hàng bằng ngoại tệ (TK 1122): Đánh giá theo tỷ giá mua vào của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp mở tài khoản.
- Các khoản nợ phải thu bằng ngoại tệ (TK 131, 138): Đánh giá theo tỷ giá mua vào của ngân hàng nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán.
- Các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ (TK 331, 341): Đánh giá theo tỷ giá bán ra của ngân hàng nơi doanh nghiệp dự kiến thanh toán.
Toàn bộ chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại cuối năm được tập hợp vào tài khoản 413 (Chênh lệch tỷ giá hối đoái), sau đó kết chuyển vào TK 515 hoặc TK 635 để xác định kết quả kinh doanh.
Ví dụ đánh giá lại khoản nợ phải trả nhà cung cấp
Công ty R có một khoản nợ phải trả cho nhà cung cấp nước ngoài 10.000 USD phát sinh ngày 15/10/2026 với tỷ giá bán tại thời điểm nhận nợ là 25.400 VND/USD (trị giá sổ sách ghi nhận Nợ TK 156 / Có TK 331: 254.000.000 đồng).
Tại ngày 31/12/2026, khoản nợ này chưa thanh toán. Tỷ giá bán ra của ngân hàng thương mại tại ngày 31/12/2026 tăng lên 25.600 VND/USD:
- Giá trị khoản nợ đánh giá lại: 10.000 USD x 25.600 = 256.000.000 đồng.
- Phát sinh lỗ chênh lệch tỷ giá: 256.000.000 - 254.000.000 = 2.000.000 đồng.
- Kế toán hạch toán: Nợ TK 413 / Có TK 331: 2.000.000 đồng, sau đó kết chuyển Nợ TK 635 / Có TK 413: 2.000.000 đồng.
Checklist kiểm soát nghiệp vụ ngoại tệ
- In bản sao thông báo tỷ giá chính thức của ngân hàng giao dịch tại ngày cuối năm để lưu hồ sơ kiểm toán.
- Tuyệt đối không đánh giá lại số dư các khoản người mua trả tiền trước hoặc người bán nhận ứng trước bằng ngoại tệ (đây không phải khoản mục tiền tệ).
- Chênh lệch tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ của các khoản nợ phải trả được tính vào chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN.
Đọc thêm xuất hóa đơn ngoại tệ: kiểm tra nội dung và tỷ giá hoặc liên hệ dịch vụ kế toán Thuế Toàn Cầu.